Santa Ana: Uitleg en uitgaan met de locals!

El Salvador is een land dat nog relatief onontdekt is door toeristen. Net als Honduras kent het maar een handjevol plekken waar je als toerist (misschien) zou komen. Het grootste gedeelte slaat het land echter volledig over en zit om hun reis vanuit Guatemala richting Nicaragua voort te zetten, liever twintig uur in de bus. Ik niet. Logisch dus dat ik minimaal een paar nachten wilde hebben om El Salvador te ontdekken. Uiteindelijk heb ik drie nachten in El Salvador geslapen op drie verschillende plekken, die allemaal hun eigen verhaal krijgen. Er is namelijk nogal wat te vertellen over dit weekend!

Eenmaal in El Salvador ging het leven gewoon door zoals hiervoor. De grootste verschillen die ik kon opmerken waren dat alles leek op een afgesloten binnenplaats. Zo had iedere omgeving een gesloten hek en werd er ook veel gebouwd. Je kon zien dat er veel ontbossing had plaatsgevonden, waardoor het land iets platter en opener leek dan zijn buurlanden. Toch konden we al snel de Santa Ana vulkaan zien en had ook El Salvador de gebruikelijke tiendas waar onder andere simkaarten van Claro en Tigo werden verkocht. So far so good.

Toen ik op een gegeven moment voor een van dit soort hekken (met aan de overkant een tienda) werd afgezet, zat er tot mijn verbazing een rokende man achter een bureaustoel, van wat een hostel moest voorstellen. Aan alles kon je zien dat Hostal Villa El Campanario nog altijd in opbouw was. Een Duits meisje was (in ruil voor gratis verblijf) bezig met het beschilderen van de hostelinfo, het zwembad was duidelijk zo vies dat ze er geen raad mee wisten en de slaapzalen en badkamers waren geïmproviseerd en een beetje vies. Ik had me op dit laatste een beetje voorbereid omdat ik op Hostelworld (waar ik mijn hostels boek) iets las over kakkerlakken in de badkamer. Dit bleek achteraf waar te zijn.

Toch is dit een van de leukste hostels waar ik heb gezeten. Waarom? Het voelde niet als een hostel, maar als een homestay bij een gezellige Salvadoraanse vriendengroep. Jorge, de man in de bureaustoel, rookte peuken waar hij wilde en dronk als het even kon mee aan de bar, en 's avonds kwamen al zijn vrienden en de (te) grote hoeveelheid (voor de hoeveelheid werk) vrijwilligers gezellig meedrinken. De prijzen sloegen ook nergens op. Voor een slaapkamer betaalde ik nog geen zeven euro en een drankje kostte een dollar en vijftig cent, en tijdens happy hour zelfs maar een dollar. Het grootste voordeel van dit hostel was behalve Jorge, die zelfs hielp met het activeren van mijn simkaart en het boeken van een nieuw hostel op mijn volgende locatie, de scooters die het hostel verhuurde. Voor vijftien euro per dag huurde je een scooter die je makkelijk een paar uur verderop bracht. Je mocht er zelfs mee naar een ander hostel, zoals ik de volgende dag heb gedaan. En betalen? Oja, dat vergeten we bijna. Doe maar achteraf!

Nee, dit hostel was geweldig omdat het allemaal niet klopte. Een normaal hostel is zakelijk, handig en redelijk efficiënt. Hier is het menselijk, gezellig en persoonlijk! Mocht je in de nabije toekomst de kans krijgen, ga dan naar Hostal Villa El Campanario en je zult niet teleurgesteld raken. Althans, dat hoop je, want het gaat er juist om dat het niet helemaal perfect is!

Na te zijn gesetteld in het hostel, besloot ik te gaan eten bij een restaurant in de straat. Het werd al donker dus ik was op mijn hoede, maar tegen mijn eigen verwachting in was iedereen vriendelijk en voelde ik me vrij snel veiliger dan ooit in Centraal-Amerika. Los van het feit dat bovengemiddeld veel beveiligers een wapen bezitten (en laten zien), was er geen dreiging te bekennen. Ik at bij een steakhouse en gaf net iets te veel uit, hoewel het nog steeds goedkoop was. Een oude man sprak me in gebroken Engels aan. Hij vroeg waar ik vandaan kwam en wat ik in zijn land deed. Hij was trots en wenste me een fijne tijd, terwijl hij zijn ogen weer op het televisiescherm richtte. Het Salvadoraanse voetbalelftal speelde die avond in de Gold Cup (het onofficiële EK voor Noord- en Midden-Amerika) tegen Costa Rica (0-0 voor de liefhebbers).

Terug in het hostel kwam ik aan bij de eerste slechte beslissing van de avond. Deze was echter niet van mij, maar een van de vaste gasten aan de bar had een YouTube-video op het grote scherm gestreamd van niemand minder dan De Toppers. Nooit had ik verwacht op mijn eerste avond in El Salvador te luisteren naar de zoetzure stemmen van Gordon, Gerard Joling en René Froger. Het was een goede ijsbreker voor een gesprek over mijn afkomst en eventuele cultuurverschillen. "Want wij vinden dit dus echt kutmuziek!"

Het duurde niet lang voor ik in gesprek raakte over de olifant in de kamer. Ik was te geïnteresseerd in de invloed van de politieke en sociale situatie in El Salvador en de invloed die deze heeft op toerisme en het leven van de locals. Het is hierbij belangrijk om te weten dat El Salvador tot niet heel lang geleden, heel veel last had van bendegeweld. In 2015 werden er bijvoorbeeld nog 6500 moorden gepleegd. Sinds de jonge president Nayib Bukele Ortez in 2019 werd verkozen, heeft het land meerdere maatregelen genomen om dit hardhandig aan te pakken. Het grootste omslagmoment kwam in maart 2022 toen Bukele, na 62 moorden binnen 24 uur, de noodtoestand uitriep. Het leger werd ingezet en in korte tijd werden er tientallen duizenden leden van onder andere MS-13 en Barrio 18, de twee grootste rivaliserende bendes van Centraal-Amerika, opgepakt. Met als motto "kill, rape, control" en acties zoals het in 2015 doodschieten van onschuldige buschauffeurs om te laten zien wie de baas is, waren die bendes geen lieverdjes. Zo worden ze ook niet behandeld. Een noodzakelijke ingreep vindt een groot deel van het land, want El Salvador is ineens een van de veiligste landen van Centraal-Amerika geworden. Wel is er veel kritiek vanuit mensenrechtenorganisaties vanwege de wijze waarop gevangenen in El Salvador worden behandeld. Zo hebben ze veel meer gevangenen dan de gevangenissen aankunnen en krijgen de gevangenen die hier zitten geen tot nauwelijks daglicht te zien. Voor een meer feitelijke opsomming van gebeurtenissen verwijs ik je naar de NOS op 3-video die de hele situatie in El Salvador nog eens uitlegt.

In de gesprekken die ik heb gehad met locals komt steeds één ding naar voren: opluchting, verzekering en blijdschap dat El Salvador nu zo veilig is. Ook heerst er een soort opofferingsgezindheid wanneer het gaat om de gevangenen. Zelfs als het gaat om vrienden of kennissen van mensen die ik heb gesproken. Zo sprak ik José, die als hypotheekverstrekker geld leende aan mensen en bedrijven. Telkens wanneer hij zijn geld moest innen bij klanten, betaalde hij de gangs een aantal dollar om een wijk in of uit te gaan. Wanneer iemand niet wilde of kon betalen, kon hij geen druk uitoefenen omdat hij niet kon weten of er een gang achter zat. Uit deze wereld kende hij meerdere mensen die zijn opgepakt, en ook hijzelf heeft in 2015 een keer vastgezeten op verdenking van het financieren van de gangs. "Het zijn gewone mensen, maar ze hebben wel onschuldigen vermoord, dus waarom zouden we hen dan wel goed moeten behandelen?" Ik merk dat ik het antwoord niet goed weet. Ik heb nooit in een onveilige situatie hoeven opgroeien of leven, dus durf hierover niet te oordelen. Ik kan het me ergens zelfs voorstellen. "Zie het als een reset, waarbij je hoopt op een nieuwe cultuur. Mensen doodmaken en leven in angst is geen cultuur. De jeugd heeft cultuur nodig."

Na een lang en goed gesprek, waarin mij veel meer duidelijk werd over de status van El Salvador als land, maakten we een rigoureus besluit. Ze gingen uit. En ik ging, ondanks dat ik toch echt ziek begon te worden, mee. Je bent tenslotte maar één avond voor het eerst in El Salvador.

Na nog één biertje bij het hostel ging ik met een groep van vijf locals, een Mexicaan en een Guatemalteek uit. We zouden naar Santana gaan, een club waar voornamelijk locals zouden komen. Ze hadden gelijk. Sterker nog, ik was de enige Europeaan in het gebouw. De club bestond uit een bar, met service op het terras, een shotjesbar bovenin met een spiegelglad oppervlak, een dansvloer waar voornamelijk op Spaanstalige klassiekers werd gedanst, en een groot buitenterras met stoelen en tafeltjes. Tot een uur of twee 's nachts hingen we rond in de bar, maar voornamelijk buiten. Toen de bar ging sluiten, besloten we naar onze tweede locatie te gaan, een lokaal tankstation.

In de zijstraat naast het tankstation stond een kraampje waar drie dingen werden verkocht: bier, broodjes met worst en chimichurri, en broodjes met rundvlees en hetzelfde goedje. Ik moest deze natuurlijk alle drie uitproberen. Het biertje was niet heel spannend, maar de broodjes waren goddelijk. Voor twee dollar per stuk, propte ik me helemaal vol met broodjes van de BBQ! Op een gegeven moment was ik er wel klaar mee, toen ik om vier uur tegen Jorge zei dat ik graag terug wilde naar het hostel. Ik had geen idee waar ik was en mijn simkaart was nog niet geactiveerd. Iets later kwam een van de lokale meisjes met wie we waren, die heel verdachte paarse stippen rond haar aderen had, aan in haar cabrio om ons naar huis te rijden. Ik zeg niet dat dit een slim idee is, maar we zaten met vier man achterin de auto op weg naar het hostel. Zo gaat het nou eenmaal hier, dacht ik. Het was ongeveer half vijf toen we uiteindelijk terug in het hostel waren. Snel naar bed om de volgende ochtend maar weer eens te bekijken wat we zouden gaan ondernemen!